:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
  9°C słabe opady deszczu

Radomskie wędrówki z historią - Śladem radomskich herbów

Felietony, Radomskie wędrówki historią Śladem radomskich herbów - zdjęcie, fotografia

Aktualny i oficjalny herb miasta Radomia, zaprojektowany został przez księdza dra Stanisława Makarewicza, a ustanowiła go Rada Miejska uchwałą z dnia 20 grudnia 1990 r. Zawarto w niej następujący wzór: „na polu tarczy fragment gotyckich murów obronnych z trzema basztami. W gotyckiej bramie gotycka litera R. Ponad bramą książęca korona jagiellońska oznaczająca pobyt św. Kazimierza w grodzie radomskim. Ponad tarczą korona rangowa i klejnot rodu królewskiego: korona rodu Jagiellonów”. W tejże uchwale przyjęto także uroczystą odmianę herbu, w której boki tarczy od korony rangowej okalają gotyckie labry, zaś na tarczy, na gotyckich murach, po lewej stronie bramy umieszczono herb Papieża Jana Pawła II, jako tego, który nadał miastu patrona. Uroczystą wersję herbu możemy oglądać na samochodach straży miejskiej. I choć w momencie uchwalania było wiele protestów i głosów krytycznych, to dziś herb już na dobre wpisał się w miejską tradycję.

Najstarsze godło naszego miasta zachowało się na woskowym odcisku pieczęci przywieszonej do dokumentu datowanego na 4 czerwca 1421 r. Radomscy rajcy: Mikołaj Górka, Wojtek szewc, Jan Skowronek oraz Marcisz w piśmie do władz miasta Lublina poświadczają dobre urodzenie Macieja Radomierzy z Radomia. Na pieczęci znajduje się napis, czyli legenda napieczętna, który brzmi: [SI]GILLU[M] MIN'(US) CIV[I]TA'(TIS) RADO'(MIENSIS), czyli PIECZĘĆ MNIEJSZA MIASTA RADOMIA. Godło umieszczone jest bez tarczy herbowej. Jego kompozycję tworzą centralnie położona gotycka majuskulna litera, którą wieńczy królewska korona. Z obydwu stron ukoronowanej litery znajdują się roślinne motywy. Litera przypomina R, ale znawcy pisma gotyckiego skłonni są tu raczej widzieć K, bo w XIV-XV w.  w literze K ryto poprzeczną belkę u góry, łączącą trzon litery z jej ramieniem. Litera K była królewskim monogramem Kazimierza Wielkiego i miało ją w herbie wiele miast królewskich. Zatem monogram króla był pierwszym godłem Radomia.
Zmiana nastąpiła w XVI w. W 1564 r. wykonano nowy tłok pieczęci do dokumentów, na którym przedstawiono monogram R na renesansowej tarczy z motywem rollwerkowym, zwieńczonej koroną królewską otwartą z trzema fleuronami. Na otoku pieczęci widnieje napis: SIGILVM CIVITATIS RADOMIENSIS. Do czasów dzisiejszych zachowały się trzy odbitki pieczęci na papierze. Wiadomo, że używana była jeszcze w II połowie XVII w.
Kolejna modyfikacja godła Radomia nastąpiła na przełomie XVII i XVIII w. Jego odciski zachowały się przy trzech dokumentach. Wyobrażona na nich tarcza naśladuje charakter tarczy późnogotyckiej, na której widnieje majuskułowa litera R. Od podstawy po obu bokach tarczy widać gałązki palmowe. Tarczę wieńczy korona z kabłąkami z umieszczoną na niej sferą (jabłkiem królewskim) z krzyżem. Wokół pieczęci umieszczony jest napis SIGILVM CIVITATIS SACRAE REGIE MAGTIS RADOM, co znaczy PIECZĘĆ MIASTA ŚWIĘTEGO KRÓLEWSKIEGO MAJESTATU RADOMIA.
Najstarsza znana pieczęć rady miasta Radomia powstała w XVIII w. Na niej właśnie po raz pierwszy pojawił się motyw budowli architektonicznej. Jest to brama w obudowie muru zwieńczona trzema wieżami. Wieże są dwukondygnacyjne, blankowane, a środkowa wyższa od bocznych. W bramie widać monogram miasta – literę R. Nad bramą korona z kabłąkami. Pod bramą data roczna 1300. Naukowcy uważają, że pieczęć sprawiono na jubileusz 400-lecia miasta, a data upamiętnia założenie miasta w 1300 roku, jak przyjmuje tradycja. Napis napieczętny głosi: SIGILL(UM) CONSVLARE CIVIT(ATIS) S(ACRAE) R(EGIAE) M(AGESTA)TIS RADOMIE(NSIS), czyli PIECZĘC RADZIECKA MIASTA ŚWIĘTEGO KRÓLEWSKIEGO MAJESTATU RADOMIA. Kolejne pieczęci z XVIII w. powtarzają motyw budowli z trzema wieżami, litery R oraz kabłąkowej korony.
Rozbiory Polski znalazły swoje odzwierciedlenie w przemianach herbu miasta. Widać to na przykładzie pieczęci magistratu Radomia z 1804 r. Zniknęła korona oraz litera R. Na budowli radomskich murów obronnych nad bramą pojawił się napis RADOM. W otoku znalazły się słowa: SIGILLUM MAGISTRATUS C[ESAREO] R[EGIAE] AC LIB[ERAE] CIVI[TATIS] IN REG[NUM] G[ALICAE] OCCID[ENTALIS] RADOM[IENSIS], czyli PIECZĘĆ MAGISTRATU CESARSKO-KRÓLEWSKIEGO I WOLNEGO MIASTA W KRÓLESTWIE GALICJI ZACHODNIEJ RADOMIA.
Po odbiciu miasta z rąk Austriaków, w dobie Księstwa Warszawskiego, zgodnie z dekretem z 1811 r. zabroniono używania pieczęci z herbami miejskimi. Ich miejsce zajął herb państwowy, czyli sasko-polski herb, w którego prawym polu umieszczono herb władcy z dynastii Wettynów, a w lewym ukoronowanego Orła Białego.
W okresie Królestwa Polskiego wprowadzono na jego obszarze herby gubernialne, które zastąpiły dawne herby województw i ziem. W przypadku guberni radomskiej był to usytuowany centralnie snop pszenicy z dwoma młotami po bokach, co miało wskazywać na rolniczo-przemysłowy charakter tego terenu. Herb guberni możemy obejrzeć na budynku dawnej loży masońskiej przy ulicy Malczewskiego oraz na budynku dawnej Kasy Pożyczkowej Przemysłowców Radomskich na ulicy Piłsudskiego.
Rosja dekretem z 1822 r. zabroniła używania godeł miejskich i nakazała wprowadzenie na pieczęcie miast herbu państwowego Królestwa Polskiego. Po stłumieniu powstania styczniowego na pieczęciach miast większych (np. Radomia) nakazano umieścić carskiego orła, a mniejszych herb guberni. Chociaż herb Radomia zniknął z pieczęci miasta to pojawił się na kilku budynkach. Na budynku ratusza zaprojektowanego przez Henryka Marconiego oglądać można herb przedstawiający budowlę architektoniczną z trzema wieżami i literą R w bramie. Nad bramą umieszczona została korona, która swoim kształtem przypomina...  koronę imperatorską. Herb Radomia umieszczono także na budynku Kasy Pożyczkowej. Godło również prezentuje mur obronny z bramą i umieszczoną w niej literą R. Brakuje tu korony. Z czasów zaboru rosyjskiego pochodzi herb umieszczony na budynku dworca kolejowego. W ceglanym murze obronnym z wieżami widnieje szeroko otwarta brama z literą R. Na tym herbie również nie ma korony. Po obu stronach herbu znajdują się laurowe girlandy. Obecny wygląd herbu różni się od tego sprzed lat. Uległ on zmianie podczas modernizacji dworca. Czerwone ceglane mury przemalowano na biało, a tło dla nich na czerwono. Zmieniono stylistykę otwartych podwoi. Zamiast białego koloru zastosowano złoty. Drzwi przedstawiono z widocznymi zawiasami.
Na budynku Drukarni Trzebińskich w 1918 r. wmurowano medalion zawierający m. in. herb naszego miasta. Przedstawia on jedynie mur z wieżami i bramą. Brakuje nie tylko korony, ale i litery R. Za to pojawia się klejnot z trzema strusimi piórami.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego władze Radomia posługiwały się herbem zbliżonym do zamieszczonego na ratuszu. Koronę upodobniono do mitry książęcej. Do wybuchu II wojny światowej nasze miasto nie uzyskało zatwierdzonego przez władze państwowe herbu. Dokumenty w tej sprawie złożono w 1933 r., ale do 1939 r. nie zostały rozpatrzone.
W czasie niemieckiej okupacji ówczesne władze zakazały umieszczania „byłych godeł polskich” na pieczęciach, oznakach, tablicach urzędowych.
Po wojnie mimo braku ustalonego wzoru herbu najchętniej na sztandarach, medalionach, wydawnictwach pojawiał się herb z bramą w murze obronnym oraz wpisana w nią literą R. Dopiero rok 1990 zakończył proces kształtowania się herbu naszego miasta.
Warto wybrać się na wycieczkę, by obejrzeć sobie różne wersje radomskiego herbu na elewacjach zabytkowych budynków, ale także w świątyniach - na witrażach w katedrze czy bazylice św. Kazimierza, na pamiątkowych tablicach np. w kościele farnym. Zważywszy na pogarszający się stan techniczny budynków ratusza miejskiego i Drukarni Trzebińskich, a co za tym idzie stan zachowania herbów, należy się spieszyć. Możemy żałować, że najstarsze zabytki naszej heraldyki miejskiej zachowane na odciskach pieczęci znajdują się w Lublinie, Krakowie i Warszawie, a nie w Radomiu.

Piotr Bors


Radomskie wędrówki z historią - Śladem radomskich herbów komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się