:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
  21°C lekkie zachmurzenie

Radomskie Wędrówki z historią - Świątynie handlu

Felietony, Radomskie Wędrówki historią Świątynie handlu - zdjęcie, fotografia

Już od kilku tygodni można zaobserwować u niektórych mieszkańców naszego miasta zespół odstawienny, związany z pozbawieniem osób uzależnionych od wizyt w galeriach handlowych i wszelkiego typu większych i mniejszych marketach możliwości realizowania swojego nałogu także w niedzielę. Dla wielu po prostu runął świat. Rozdrażnieni, bez pomysłów na ciekawe spędzenie czasu, ogarnięci poczuciem pustki, stanęli w obliczu straszliwej NUDY. Do tej pory tłumy radomian oraz mieszkańców okolicznych miasteczek i wsi pielgrzymowały w każdą niedzielę do świątyń Mammona, jak do Mekki.

Pierwszym znanym miejscem handlu w Radomiu był plac wokół kościoła św. Wacława. Na terenie Miasta Kazimierzowskiego sprzedaż odbywała się w Rynku obok ratusza oraz na pobliskich ulicach, głównie Szewskiej i Szwarlikowskiej, gdzie w XVIII i na początku XIX w. czynne były jatki. Kramy ustawiano także przed kościołem św. Trójcy. W 1815 r. jatki urządzono na rogu Rynku i ulicy Żytniej. W 1823 r., aby uporządkować miejski handel, władze urządziły nowy plac targowy na Starym Mieście w pobliżu kościoła św. Wacława. Wybudowano wtedy 12 jatek, które mieściły się w dwóch budynkach. Dwa lata później, przy zbiegu ul. Wałowej i Starokrakowskiej (dziś Krakowskiej), zbudowano drewniane jatki z podcieniami dla Żydów, a nieco później, bo w latach 1825-1826, murowane dla chrześcijan (te wzniesiono naprzeciwko zamku).Od 1857 r. władze miejskie wprowadziły specjalizacje poszczególnych targowisk. Przy ulicy Wałowej sprzedawano drewno, słomę, siano, węgiel, smołę, naczynia i meble, w Rynku zboże, warzywa, owoce, drób, ryby, na placu Starego Miasta handlowano bydłem i trzoda chlewną, przed kościołem benedyktynek, czyli na obecnym placu Kazimierza Wielkiego – mlekiem i śmietaną. Kiedy w latach 90. XIX w. zaplanowano urządzenie na Rynku skweru, handel przeniesiono na nowe targowisko, które znalazło swoje miejsce na obecnym placu Jagiellońskim, na terenie dawnej Rajszuli (z niemieckiego Reitschule, co znaczy miejsce do ćwiczeń jazdy konnej).
Wtedy to, w 1898 r., powstała w Radomiu najnowocześniejsza w całym Królestwie Polskim hala targowa. Mowa oczywiście o dobrze wszystkim znanym, poczciwym Domu Towarowym „Senior”.  Radomski rząd gubernialny udzielił w 1875 r. zezwolenia magistratowi na zakup parceli z przeznaczeniem pod Bazar Miejski. W 1893 r. polecono prezydentowi opracowanie planu zagospodarowania nowego placu. Architekt miejski Augustyn Załuski 20 sierpnia 1896 r. opracował tenże projekt bazaru wraz z halą targową, zwaną po rosyjsku „Miasnyje Riady”, gdyż hala miała służyć wyłącznie handlowi mięsem. Projekt Załuskiego, po uzyskaniu akceptacji rządu gubernialnego, powędrował do dalekiego Sankt Petersburga. W kolejnym roku opracowano projekt techniczny i rozpoczęto prace budowlane. Po dwóch latach wzniesiono i oddano do użytku okazały obiekt o powierzchni 1840 m, długości 58 m i szerokości 18,5 m. Miało to miejsce 29 sierpnia 1898 r. Ma on formę bazylikową, a stylem nawiązuje do starożytnych, rzymskich hal sądowo-targowych. Budowlę wzniesiono na planie prostokąta, z trzema ryzalitami do frontu, w których znajdują się wejścia. Obecnie wejście środkowe nie jest czynne, gdyż w tym miejscu znajduje się bar. Budynek zdobią dwie wieżyczki w ryzalitach bocznych. Wzdłuż dłuższych boków znajdują się wnęki na ruchome podcienia, które miały służyć celom gastronomicznym. Ściany ozdobiono polichromiami ukazującymi zabytkowe budowle z różnych krajów. Polichromie znajdują się także w piwnicach m. in. przedstawiająca Wenecję. Wewnątrz budynku dwa rzędy żeliwnych kolumn dzielą przestrzeń na trzy nawy – środkową i dwie boczne. W każdej z nich znajdowało się 12 jatek przygotowanych do sprzedaży mięsa oraz po 4 do sprzedaży ryb. Stoiska zostały wyposażone w bieżącą wodę. W środku budynku do dziś możemy oglądać charakterystyczne, spiralne, metalowe schody.
Hala służyła celom handlowym także w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Oczywiście w niedziele nie handlowano. Od 1909 r. na terenie Rosji i zaboru rosyjskiego obowiązywał zakaz handlu niedzielnego. Został on jeszcze wzmocniony po 1918 r., gdy Polska odzyskała niepodległość, gdyż zgodnie z tradycją katolicką, obowiązkiem osoby wierzącej jest święcenie dnia świętego. Związki zawodowe w międzywojniu postulowały wolne niedziele bez handlu, zwłaszcza myśląc o kobietach, które w nim pracowały po 12-14 godzin na dobę. Ustawa Sejmowa z 1922 r. zakazywała wszelkiej sprzedaży detalicznej w niedziele oprócz mleczarni i kwiaciarni, które mogły być czynne w godzinach 7.00-10.00. Sprzedaż mogły prowadzić kioski i sklepy z prasą codzienną. Wolno było otwierać małe sklepiki, gdy za ladą stawał właściciel.
W 1922 r. roku Radom, dzięki tzw. pożyczce ulenowskiej, zaciągniętej przez rząd premiera Władysława Grabskiego w amerykańskim towarzystwie Ulen and Co., uzyskał środki na budowę wielu urządzeń komunalnych. Wtedy to m. in. 19 251 dolarów wydano na uporządkowanie i zadrzewienie placu Jagiellońskiego. Niewiele z tego zostało do dziś.
Po wojnie hala stała się własnością Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego, a w jej wnętrzu urządzono Powszechny Dom Towarowy „Senior”. W 1995 r. budynek został sprzedany firmie PPHU „Cobratex”, zrestauryzowany, a następnie urządzono w nim stoiska wielobranżowe. Funkcję handlową zabytkowy obiekt pełni do dziś. Jednak pełna wdzięku bryła została przytłoczona znajdującymi się pobliżu budynkami, a zwłaszcza handlowym kolosem – Galerią Słoneczną.
Dla marzących o niedzielnych zakupach i wszystkich kupujących, niech lektura tego tekstu będzie miłym wypełnieniem wolnego czasu. Udanych przedświątecznych zakupów i prawdziwego świętowania Świąt Wielkanocnych oraz świętych niedziel  życzy

Piotr Bors


Radomskie Wędrówki z historią - Świątynie handlu komentarze opinie

  • gość 2018-04-06 23:23:37

    Brawo.

Dodajesz jako: Zaloguj się