Powstanie Styczniowe na ziemi radomskiej

Powstanie Styczniowe było najdłużej trwający zrywem niepodległościowym w epoce porozbiorowej. Trwało aż 1,5 roku na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej – także na terytorium dzisiejszej Litwy, Ukrainy i Białorusi. Po obu stronach konfliktu pod bronią znalazło się ok. 500 tys. osób, przy czym 150-200 tys. pod sztandarami powstańczymi (najwięcej w jednej chwili walczyło ok. 30 tys. osób), a ok. 350 tys. żołnierzy skierowało w bój Imperium Romanowów. Zginęło lub zostało rannych około 20-30 tys. Polaków i ponad 10 tys. Rosjan. Do wiosny 1864 roku powstańcy stoczyli w sumie około 1,2 tysiąca bitew i potyczek. Ocalałych przy życiu i ich rodziny dotknęły niezwykle dotkliwe represje: konfiskaty majątków, zsyłki na Sybir, szykany. Ziemia radomska także była świadkiem licznych walk. W lokalnej pamięci wciąż żyje pamięć o starciach z Rosjanami w Kowali, Iłży, Skaryszewie, Jedlni, Przytyku oraz okolicach tych miejscowości, a także o dowódcach, takich jak pułkownicy Dionizy Czachowski i Władysław Eminowicz, Kajetan Cieszkowski „Ćwiek” czy Józef Jankowski „Szydłowski”.