Irena Sendlerowa była jedną z najważniejszych postaci polskiego podziemia humanitarnego w czasie II wojny światowej. Jako kierowniczka referatu dziecięcego „Żegoty” organizowała ratowanie żydowskich dzieci z warszawskiego getta, współtworząc jedną z największych akcji tego typu w okupowanej Europie.
W okupowanej przez Niemców Warszawie Irena Sendlerowa działała w strukturach miejskiej opieki społecznej, co dawało jej możliwość poruszania się pomiędzy światem „aryjskiej” części miasta a zamkniętym i brutalnie odizolowanym gettem warszawskim. Wykorzystując swoją pozycję oraz sieć kontaktów w konspiracji, stała się jedną z kluczowych organizatorek pomocy dla ludności żydowskiej, szczególnie dla dzieci, które były najbardziej bezbronne wobec terroru okupanta.
W ramach działalności „Żegoty” Sendlerowa współtworzyła system przerzutu dzieci z getta na tzw. aryjską stronę miasta. Operacje te odbywały się w skrajnie niebezpiecznych warunkach, często przy stałym ryzyku wykrycia przez niemieckie patrole. Dzieci wyprowadzano różnymi drogami — przez bramy sądów, kanały, piwnice, tramwaje czy przy wykorzystaniu karetek i transportu sanitarnego. Niemowlęta usypiano i wynoszono w skrzynkach, workach lub ukrytych pakunkach, natomiast starsze dzieci przechodziły przez granice getta pod zmienioną tożsamością lub dzięki przekupionym strażnikom.
Po wydostaniu z getta dzieci trafiały do klasztorów, zakładów opiekuńczych oraz prywatnych rodzin, gdzie otrzymywały fałszywe metryki urodzenia i nowe nazwiska, które miały im zapewnić bezpieczeństwo i przetrwanie. Sendlerowa dbała także o prowadzenie zaszyfrowanej dokumentacji, dzięki której po wojnie możliwe było częściowe odtworzenie ich prawdziwych danych i próby łączenia rodzin.
W październiku 1943 roku została aresztowana przez Gestapo. Poddano ją brutalnym przesłuchaniom i torturom na Pawiaku oraz w siedzibie Gestapo przy alei Szucha, gdzie skazano ją na śmierć. W ostatniej chwili została jednak uratowana dzięki działaniom „Żegoty”, która przekupiła niemieckich funkcjonariuszy i umożliwiła jej ucieczkę z więzienia. Po uwolnieniu wróciła do konspiracji, mimo że nadal była poszukiwana i znajdowała się pod stałym zagrożeniem.
Szacuje się, że dzięki jej pracy oraz sieci współpracowników uratowano około 2500 żydowskich dzieci, choć sama Sendlerowa podkreślała, że nie przypisywała sobie wyłącznych zasług, wskazując na ogromny wysiłek całej konspiracyjnej siatki ludzi zaangażowanych w akcję ratunkową.
Po zakończeniu wojny kontynuowała pracę w systemie opieki społecznej, współtworząc od podstaw instytucje pomocy w zniszczonej Warszawie. Przez wiele lat pozostawała postacią mało znaną szerokiej opinii publicznej, a jej historia została na nowo odkryta dopiero dekady później. W 1965 roku otrzymała tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata, a w późniejszych latach jej działalność stała się symbolem odwagi, człowieczeństwa i sprzeciwu wobec obojętności wobec cierpienia.
Artykuł opublikowano w ramach projektu realizowanego przez Radomską Inicjatywę Młodzieżową pn. „Rozwój systemu wolontariatu w powiecie Radomskim” sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Źródło: Wikipedia
