Historia Radom i okolice Społeczeństwo

Radomianie w niemieckim więzieniu. Początek okupacyjnego terroru

W dniach 9–11 listopada 1939 roku Niemcy przeprowadzili na terenie całego Generalnego Gubernatorstwa masową akcję wymierzoną w przedstawicieli polskiej inteligencji. W Radomiu, podobnie jak w innych miastach, fala aresztowań dotknęła wielu znanych i zasłużonych mieszkańców.

W więzieniu przy ulicy Malczewskiego osadzono co najmniej 105 osób – nie tylko radomian, lecz także mieszkańców Iłży, Kozienic, Pionek, Zwolenia, Ostrowca Świętokrzyskiego i okolicznych miejscowości. Wśród aresztowanych znaleźli się urzędnicy, nauczyciele, lekarze, adwokaci, duchowni i właściciele majątków ziemskich – osoby stanowiące lokalną elitę intelektualną i społeczną.

Oficjalnym powodem represji był nieudany zamach na Adolfa Hitlera, do którego doszło 8 listopada 1939 roku w Monachium. W rzeczywistości jednak działania te miały na celu uniemożliwienie Polakom jakichkolwiek przejawów patriotyzmu w dniu Święta Niepodległości, które Niemcy obawiali się, że stanie się okazją do manifestacji sprzeciwu wobec okupanta.

Aresztowani trafili do więzienia w Radomiu, gdzie byli przetrzymywani w bardzo trudnych warunkach. Z relacji historycznych wynika, że więźniowie byli bici, głodzeni i upokarzani. Szczególnie brutalnie traktowano osoby pochodzenia żydowskiego. Większość osadzonych została zwolniona dopiero tuż przed Bożym Narodzeniem, jednak część uznanych przez Niemców za „niebezpiecznych” pozostawała w radomskim więzieniu aż do wiosny 1940 roku.

Wśród tych, którzy nie odzyskali wolności, byli m.in. Józef Grzecznarowski – przedwojenny prezydent Radomia, poseł na Sejm RP i działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, oraz Stefan Sołtyk – radomski lider Stronnictwa Narodowego, poseł i senator II RP. Obaj zostali przewiezieni do obozów koncentracyjnych. Grzecznarowski przetrwał pięć lat w Sachsenhausen i po wojnie powrócił do Radomia. Sołtyk, przeniesiony do Dachau, zmarł z wycieńczenia w maju 1945 roku – kilka dni po wyzwoleniu obozu.

Źródło: IPN Radom