20 kwietnia 1970 roku z niemieckiego Fürth koło Norymbergi nadano list skierowany do ówczesnych władz Radomia. Dokument ten przeszedł do historii jako tzw. „List mordercy” i po latach stał się jednym z częściej przywoływanych źródeł dotyczących pamięci o niemieckich zbrodniach na ziemi radomskiej.
Jak przekazuje Agnieszka Jędrzak, Minister w Kancelarii Prezydenta RP, Biuro Odznaczeń i Nominacji, Biuro ds. Polonii, list został wysłany przez osobę pochodzącą z niemieckiej rodziny zamieszkałej przed wojną w Radomiu. Autor miał być związany z okupacyjnymi strukturami niemieckimi.
W treści korespondencji pojawiają się odniesienia do wydarzeń z okresu II wojny światowej. Jak wskazuje Jędrzak, autor listu miał opisywać m.in. swoją rolę w wyborze miejsc egzekucji:
– Jednym z jego pierwszych zadań, jako miejscowego, był wybór lokalizacji masowych grobów Polaków i Żydów. Wybrał podradomski Firlej
czytamy we wpisie autorstwa Agnieszki Jędrzak na portalu x.com.
W dalszej części relacji pojawiają się również opisy zbrodni dokonywanych w czasie okupacji:
– Do jego kolejnych zadań należało zapełnianie owych grobów. Według różnych szacunków, w Firleju zamordowano od 6 000 do 15 000 osób
przekazuje minister Kancelarii Prezydenta RP.
W przekazach historycznych podkreśla się, że dokładna liczba ofiar nie jest możliwa do ustalenia, m.in. z powodu działań Niemców zmierzających do zacierania śladów zbrodni w 1944 roku.
Autor listu miał również odnosić się do własnych działań w czasie wojny. W jego relacji pojawiają się fragmenty dotyczące odpowiedzialności za egzekucje, a także wątek skruchy, choć bez ujawnienia tożsamości.
Sprawa listu została szerzej nagłośniona w 1971 roku, kiedy reżyser Grzegorz Królikiewicz zrealizował film dokumentalny „List mordercy”. Produkcja przedstawiała zarówno treść korespondencji, jak i reakcje mieszkańców Radomia.
Jak podkreślano w filmie, list stał się impulsem do ponownego powrotu pamięci o wydarzeniach wojennych:
„Anonimowy autor listu wysłanego z Fürth żałuje i chce przebaczenia, ale nie zamierza zdradzać swojej tożsamości”
W poniższym wpisie przedstawiony jest fragment wspomnianego filmu. W 1971 r. Pani Eugenia Karasińska z Radomia nagrała do osobiście znanego jej autora listu następującą wiadomość:
20 kwietnia 1970 r. w Fürth koło Norymbergi nadano list do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Radomiu.
— 1 Star (@PawelSokala) April 20, 2026
Autorem był miejscowy Niemiec, który w trakcie okupacji osobiście wskazał Gestapo podradomski Firlej jako dogodne miejsce do egzekucji krnąbrnych Polaków i uczestniczył w… pic.twitter.com/mmaJSiTVNi
Film dokumentalny „List mordercy” (1971) Grzegorza Królikiewicza dostępny jest tutaj: https://fkn.tvp.pl/52365552/list-mordercy
Źródło: x.com
