19 listopada 1967 roku w Radomiu zmarł Adam Gomuła – postać, której życiorys wpisuje się w dramatyczne losy polskiego podziemia narodowego. Urodził się 31 lipca 1902 roku w Sławnie, w rodzinie Jana i Franciszki z Ługowskich. Większą część życia spędził jednak w Zatopolicach, skąd pochodziła jego rodzina i gdzie kształtował się jego światopogląd. Ostatni znany stopień wojskowy, jaki posiadał, to porucznik.
Jeszcze przed wybuchem wojny Gomuła był osobą dobrze rozpoznawaną w środowisku narodowym. Jako trzydziestolatek należał już do aktywnych działaczy Stronnictwa Narodowego i współtworzył struktury SN na terenach gmin Zakrzew, Wolanów i Przytyk. Jego działalność polityczna naturalnie skierowała go w stronę konspiracji, gdy we wrześniu 1939 roku Polska znalazła się pod okupacją. Szybko zaangażował się w budowanie zaplecza militarnego dla środowiska narodowego – najpierw w Narodowej Organizacji Wojskowej, a od 1942 roku w Narodowych Siłach Zbrojnych. Zorganizował lokalną placówkę, a w powiecie radomskim pełnił funkcję szefa propagandy. W efekcie akcji scaleniowej jego oddział włączono w struktury Armii Krajowej.
Po zakończeniu działań wojennych los nie przyniósł mu jednak upragnionego spokoju. Nowa władza, represyjna wobec członków podziemia, zmusiła go do ponownego zejścia do konspiracji. W kwietniu 1945 roku stanął na czele oddziału liczącego około 30 osób, choć niektóre przekazy mówią nawet o 90 podległych mu żołnierzach. Jednostka „Beja” działała w ramach Okręgu XV NSZ dowodzonego przez mjr. Stefana Figurskiego „Zenona”.
Jednym z najgłośniejszych epizodów działalności Gomuły był jego udział w rozbiciu więzienia w Radomiu 9 września 1945 roku – akcji dowodzonej przez por. Stefana Bembińskiego „Sokoła”. Zadanie powierzono mu wyjątkowo odpowiedzialne: zablokowanie budynku przy ul. Kościuszki 6, gdzie mieścił się Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Oddział Gomuły skutecznie uniemożliwił funkcjonariuszom UB wydostanie się na zewnątrz i udaremnił próbę wsparcia zaatakowanego więzienia. Operacja ta do dziś uchodzi za jedną z najśmielszych akcji powojennego podziemia antykomunistycznego.
Sukces nie uchronił jednak konspiratorów przed represjami. Już dwa miesiące później UB rozpracowało struktury Okręgu XV. 16 listopada 1945 roku aresztowano zarówno Adama Gomułę, jak i jego przełożonego mjr. Figurskiego. Proces odbył się przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Kielcach i zakończył 24 sierpnia 1946 roku. „Bej” usłyszał wyrok dziesięciu lat więzienia. Odzyskał wolność dopiero w 1952 roku.
Wśród żołnierzy związanych z jego oddziałem znaleźli się m.in. chor. Antoni Owczarek „Zygadło” oraz ppor. Antoni Soból „Dołęga” – postacie również mocno zapisane w historii powojennej konspiracji narodowej.
Adam Gomuła po latach represji, więzienia i walki o niepodległość zmarł w Radomiu w wieku 65 lat.
Źródło: IPN Radom
