Internet i telefon ułatwiają codzienne życie – pozwalają zrobić zakupy, skontaktować się z rodziną, zapłacić rachunki czy korzystać z bankowości elektronicznej. Niestety te same narzędzia wykorzystują również oszuści, którzy próbują wyłudzić pieniądze lub dane osobowe. Szczególnie często ofiarami takich przestępstw padają seniorzy. Warto znać podstawowe zasady bezpieczeństwa, aby nie dać się zmanipulować.
Przestępcy coraz częściej nie działają przypadkowo. Przygotowują wiarygodnie wyglądające wiadomości, podszywają się pod banki, urzędy, policję, a nawet członków rodziny. Wykorzystują emocje – strach, pośpiech i chęć pomocy bliskim.
Znajomość kilku prostych zasad może uchronić przed utratą oszczędności całego życia.
Dlaczego seniorzy są celem oszustów?
Oszuści często wybierają osoby starsze, ponieważ zakładają, że mogą one:
- mieć większe zaufanie do instytucji publicznych,
- rzadziej korzystać z nowych technologii,
- przechowywać oszczędności zgromadzone przez wiele lat.
Nie oznacza to jednak, że seniorzy są bezradni. Najważniejszą ochroną jest wiedza i spokojne podejmowanie decyzji.
Oszustwa telefoniczne – „wnuczek”, „policjant” i „pracownik banku”
Jedną z najczęściej stosowanych metod jest kontakt telefoniczny.
Schemat działania jest podobny: przestępca dzwoni i próbuje wywołać silne emocje.
Może powiedzieć na przykład:
- „Pani wnuk miał wypadek i potrzebuje pieniędzy”.
- „Prowadzimy akcję przeciwko oszustom bankowym, proszę wypłacić środki”.
- „Na koncie wykryliśmy podejrzany przelew”.
Celem jest sprawienie, aby ofiara działała szybko i bez zastanowienia.
Nie ufaj samemu numerowi telefonu
Współczesną metodą wykorzystywaną przez przestępców jest tzw. spoofing.
Polega on na podszywaniu się pod prawdziwy numer telefonu. Na ekranie telefonu może pojawić się nazwa:
- banku,
- Policji,
- urzędu,
- innej znanej instytucji.
To jednak nie oznacza, że faktycznie dzwoni prawdziwy pracownik.
Dlatego nigdy nie należy podejmować ważnych decyzji tylko dlatego, że numer wygląda znajomo.
Policja i urzędy nigdy nie proszą o pieniądze przez telefon
To jedna z najważniejszych zasad bezpieczeństwa.
Prawdziwy policjant, prokurator ani pracownik urzędu:
- nie poprosi o przekazanie gotówki,
- nie nakaże wypłaty pieniędzy z banku,
- nie poprosi o pozostawienie pieniędzy w określonym miejscu,
- nie poprosi o podanie hasła do bankowości.
Jeżeli ktoś wykonuje taki telefon – najprawdopodobniej jest to próba oszustwa.
Co zrobić, gdy podejrzany rozmówca dzwoni?
Najlepszym rozwiązaniem jest:
- Zachować spokój.
- Nie podawać żadnych danych.
- Nie wykonywać poleceń rozmówcy.
- Zakończyć połączenie.
- Samodzielnie skontaktować się z instytucją.
Jeżeli ktoś twierdzi, że dzwoni z banku, należy samemu wybrać oficjalny numer infolinii znajdujący się np. na stronie banku lub karcie płatniczej.
Fałszywe SMS-y i e-maile – uważaj na phishing
Drugą popularną metodą jest phishing, czyli podszywanie się pod znane firmy i instytucje w celu wyłudzenia danych.
Oszuści wysyłają wiadomości wyglądające jak prawdziwe.
Przykłady:
- „Twoja paczka została zatrzymana, dopłać 1,50 zł”.
- „Masz zaległość za prąd, zapłać natychmiast”.
- „Twoje konto bankowe zostanie zablokowane”.
- „Potwierdź dane, aby otrzymać zwrot podatku”.
Wiadomości często zawierają link prowadzący do fałszywej strony internetowej.
Nigdy nie klikaj podejrzanych linków
Jeżeli otrzymasz SMS lub e-mail z prośbą o płatność:
- nie klikaj w link,
- nie wpisuj loginu i hasła,
- nie podawaj numeru karty,
- nie instaluj aplikacji przesłanych przez rozmówcę.
Jeżeli chcesz sprawdzić rachunek lub przesyłkę, wejdź samodzielnie na oficjalną stronę firmy.
Nie korzystaj z odnośnika przesłanego w wiadomości.
Sprawdzaj adres nadawcy
Fałszywe wiadomości często wyglądają profesjonalnie, ale zdradza je adres nadawcy.
Przykładowo:
Prawdziwa instytucja może korzystać z oficjalnej domeny, natomiast oszust może użyć adresu przypominającego nazwę firmy, ale z dodatkowym ciągiem znaków.
Warto dokładnie sprawdzić:
- kto wysłał wiadomość,
- czy są błędy językowe,
- czy treść wywołuje presję czasu.
Gdzie zgłosić próbę oszustwa?
Reagowanie na podejrzane wiadomości pomaga chronić nie tylko siebie, ale również innych użytkowników internetu.
Podejrzany SMS – numer 8080
Jeżeli otrzymasz wiadomość SMS zawierającą podejrzany link, można przesłać ją bezpłatnie na numer:
8080
Usługa jest prowadzona przez CERT Polska, czyli zespół zajmujący się reagowaniem na zagrożenia w internecie.
Specjaliści analizują zgłoszenia i pomagają blokować niebezpieczne strony.
Podejrzany e-mail
Podejrzane wiadomości elektroniczne można zgłaszać przez stronę CERT Polska.
Warto przekazywać takie informacje, nawet jeśli sami nie kliknęliśmy w link.
Gdy doszło do utraty pieniędzy
Jeżeli ktoś:
- podał dane logowania,
- przekazał dane osobowe,
- wykonał przelew na konto oszusta,
należy działać natychmiast.
Trzeba:
- skontaktować się z bankiem,
- zastrzec dostęp do konta,
- zgłosić sprawę Policji.
Mieszkańcy Radomia mogą zgłaszać takie przypadki również w Komendzie Miejskiej Policji.
Kilka zasad, które warto zapamiętać
Bezpieczeństwo w internecie zaczyna się od ostrożności.
Warto stosować zasadę:
Zatrzymaj się – pomyśl – sprawdź.
Jeżeli ktoś wymaga natychmiastowej decyzji, straszy konsekwencjami lub prosi o pieniądze – to sygnał ostrzegawczy.
Warto zapamiętać
- Policja, banki i urzędy nigdy nie proszą o przekazanie pieniędzy przez telefon.
- Numer wyświetlany na ekranie telefonu może być sfałszowany.
- Nie klikaj w linki z podejrzanych SMS-ów i e-maili.
- Nigdy nie podawaj loginów, haseł ani kodów SMS.
- Podejrzane SMS-y można zgłaszać na numer 8080.
- W przypadku utraty pieniędzy należy natychmiast skontaktować się z bankiem i Policją.
- Najlepszą ochroną przed oszustwem jest spokój, ostrożność i weryfikowanie informacji.
