Każdego dnia przekazujemy swoje dane osobowe dziesiątkom instytucji – podczas wizyty w urzędzie, zakupów przez internet, korzystania z bankowości czy podpisywania umowy z pracodawcą. RODO ma sprawić, że obywatel zachowa większą kontrolę nad tym, kto korzysta z jego informacji i w jakim celu. Znajomość podstawowych zasad ochrony danych pomaga uniknąć oszustw, kradzieży tożsamości i nieuprawnionego wykorzystania naszych informacji.
Przepisy RODO obowiązują w całej Unii Europejskiej od 25 maja 2018 roku. Ich pełna nazwa to rozporządzenie o ochronie danych osobowych (GDPR – General Data Protection Regulation). Regulacje określają zasady przetwarzania danych przez firmy, urzędy, szkoły, organizacje społeczne i inne podmioty.
Czym są dane osobowe?
Dane osobowe to wszystkie informacje, które pozwalają zidentyfikować konkretną osobę.
Nie chodzi tylko o imię i nazwisko. Do danych osobowych należą również m.in.:
- numer PESEL,
- adres zamieszkania,
- numer telefonu,
- adres e-mail,
- zdjęcie lub nagranie z wizerunkiem,
- informacje dotyczące zdrowia,
- dane dotyczące sytuacji finansowej.
W praktyce niemal każda instytucja, z którą mamy kontakt, przetwarza jakieś nasze dane.
Przykładem może być urząd miejski, który potrzebuje informacji do wydania dokumentu, szkoła przechowująca dane uczniów czy przychodnia prowadząca dokumentację medyczną.
Dlaczego powstało RODO?
Przed wprowadzeniem unijnych przepisów ochrona danych w poszczególnych krajach wyglądała inaczej. Rozwój internetu, bankowości elektronicznej i zakupów online sprawił, że informacje o obywatelach stały się szczególnie cenne.
Dane osobowe mogą być wykorzystywane m.in. do:
- tworzenia ofert reklamowych,
- zawierania umów,
- potwierdzania tożsamości,
- realizacji usług.
Jednocześnie mogą stać się celem przestępców, którzy próbują wykorzystać je do wyłudzeń pieniędzy lub zaciągania zobowiązań na cudze nazwisko.
Twoje prawa wynikające z RODO
RODO daje obywatelom konkretne uprawnienia. Każda osoba ma prawo wiedzieć, co dzieje się z jej danymi.
Prawo dostępu do danych
Możesz zapytać firmę lub instytucję, jakie informacje na Twój temat posiada oraz w jaki sposób je wykorzystuje.
Prawo do poprawienia danych
Jeżeli Twoje dane są nieaktualne lub błędne, możesz poprosić o ich zmianę.
Przykładem może być zmiana nazwiska, adresu czy numeru telefonu.
Prawo do usunięcia danych
W określonych sytuacjach możesz zażądać usunięcia swoich danych. Jest to często nazywane „prawem do bycia zapomnianym”.
Nie zawsze oznacza to jednak automatyczne usunięcie wszystkich informacji – przepisy przewidują wyjątki, np. gdy firma musi przechowywać dokumenty ze względu na obowiązek prawny.
Prawo do sprzeciwu
Możesz sprzeciwić się określonemu sposobowi wykorzystywania Twoich danych, np. do celów marketingowych.
Jak samodzielnie chronić swoje dane?
RODO nakłada obowiązki przede wszystkim na instytucje i firmy, ale każdy obywatel również może zwiększyć swoje bezpieczeństwo.
Warto:
- używać różnych, silnych haseł do kont internetowych,
- nie podawać numeru PESEL osobom przypadkowym,
- uważać na podejrzane wiadomości SMS i e-maile,
- sprawdzać, komu udostępniamy swoje dane,
- korzystać z dwuskładnikowego logowania tam, gdzie jest dostępne.
Szczególną ostrożność należy zachować podczas rozmów telefonicznych. Oszuści często podszywają się pod banki, urzędy lub firmy kurierskie, próbując wyłudzić dane.
Dane osobowe w urzędach i instytucjach w Radomiu
Mieszkańcy Radomia każdego dnia korzystają z usług instytucji, które przetwarzają ich dane.
Może to dotyczyć m.in.:
- Urzędu Miejskiego w Radomiu,
- placówek edukacyjnych,
- przychodni i szpitali,
- instytucji pomocy społecznej.
Każda z tych jednostek ma obowiązek odpowiednio zabezpieczać informacje mieszkańców i informować ich o zasadach przetwarzania danych.
Co zrobić, gdy ktoś naruszył Twoją prywatność?
Jeżeli uważasz, że firma lub instytucja niewłaściwie wykorzystuje Twoje dane, możesz najpierw skontaktować się z administratorem danych i poprosić o wyjaśnienie sytuacji.
W przypadku poważnych naruszeń można złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Urząd zajmuje się kontrolowaniem przestrzegania przepisów oraz reagowaniem na przypadki naruszenia prawa do prywatności.
Warto zapamiętać
- Dane osobowe to nie tylko imię i nazwisko, ale również m.in. PESEL, telefon czy adres.
- RODO daje obywatelom większą kontrolę nad ich informacjami.
- Masz prawo wiedzieć, kto i dlaczego wykorzystuje Twoje dane.
- Nie udostępniaj swoich danych bez potrzeby i uważaj na próby wyłudzenia.
- W przypadku naruszenia praw możesz zgłosić sprawę do Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
- Ochrona danych to wspólna odpowiedzialność instytucji i każdego obywatela.
Artykuł opublikowano w ramach projektu realizowanego przez Radomską Inicjatywę Młodzieżową pn. „Radomskie Centrum Edukacji Obywatelskiej” sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
