Tworzywa sztuczne pod lupą – które symbole na plastikach oznaczają podatność na recykling

Tworzywa sztuczne stały się nieodłącznym elementem współczesnego świata, otaczając nas niemal w każdej dziedzinie życia – od opakowań żywności, przez sprzęt elektroniczny, aż po odzież i materiały budowlane. Mimo że większość z nas regularnie wrzuca plastikowe opakowania do żółtego pojemnika, niewielu konsumentów zdaje sobie sprawę, że tworzywo tworzywu nierówne. Pod uniwersalnym symbolem trójkąta z trzema strzałkami kryją się różnorodne polimery o odmiennych właściwościach fizycznych, chemicznych i – co najważniejsze – stopniu podatności na ponowne przetworzenie. Zrozumienie tych oznaczeń pozwala spojrzeć na codzienne zakupy przez pryzmat realnych możliwości recyklingu.

Anatomia symbolu: co oznaczają cyfry w trójkącie?

Większość produktów z plastiku posiada wytłoczony lub nadrukowany symbol składający się z trójkąta utworzonego z goniących się strzałek, wewnątrz którego znajduje się cyfra od 1 do 7, a często również skrót literowy pod spodem. System ten, znany jako Kod Identyfikacji Żywicy (Resin Identification Code), został wprowadzony w celu ułatwienia sortowania odpadów polimerowych w nowoczesnych sortowniach. Każda cyfra reprezentuje inny rodzaj tworzywa sztucznego, co bezpośrednio rzutuje na to, jak dany materiał zachowa się w procesie odzysku.

Nie wszystkie oznaczenia oznaczają jednakową łatwość recyklingu. Niektóre tworzywa są powszechnie przetwarzane na dużą skalę, podczas gdy inne stanowią poważne wyzwanie technologiczne lub ze względów ekonomicznych są rzadko poddawane ponownemu wykorzystaniu.

Przegląd siedmiu głównych rodzajów tworzyw sztucznych

1. PET lub PETE (Tereftalan etylu) – cyfra 1

To jedno z najpopularniejszych tworzyw na rynku, wykorzystywane głównie do produkcji przezroczystych butelek po wodzie, sokach i napojach gazowanych, a także pojemników na żywność.

• Właściwości i recykling: PET charakteryzuje się bardzo wysoką podatnością na recykling. Odzyskane płatki PET są niezwykle poszukiwane na rynku surowców wtórnych, gdzie przetwarza się je na nowe włókna poliestrowe, taśmy spinające czy kolejne butelki.

2. HDPE (Polietylen o wysokiej gęstości) – cyfra 2

Tworzywo to jest twardsze i bardziej odporne na chemikalia niż PET. Znajdziemy je w butelkach po szamponach, płynach do prania, żelach pod prysznic, a także w plastikowych nakrętkach, kanistrach czy trwałych zabawkach.

• Właściwości i recykling: HDPE cechuje się doskonałą zdolnością do recyklingu. Proces ten jest ekonomicznie opłacalny i szeroko rozwinięty, dzięki czemu surowiec ten z powodzeniem wraca do obiegu w postaci nowych wyrobów technicznych i opakowań.

3. PVC lub V (Polichlorek winylu) – cyfra 3

PVC kojarzy się głównie z materiałami budowlanymi, takimi jak rury kanalizacyjne, profile okienne czy wykładziny podłogowe, ale bywa też stosowane w niektórych rodzajach folii blistrowych i opakowań.

• Właściwości i recykling: Tworzywo to jest trudne w recyklingu. Obecność chloru w jego strukturze sprawia, że podczas próby termicznego przetworzenia lub nieprawidłowej utylizacji mogą wydzielać się toksyczne substancje. PVC wymaga zupełnie odmiennych linii technologicznych i rzadko trafia do standardowego strumienia odpadów opakowaniowych.

4. LDPE (Polietylen o niskiej gęstości) – cyfra 4

To elastyczne tworzywo o dużej rozciągliwości, z którego wytwarza się przede wszystkim foliowe reklamówki, torebki foliowe, folie termokurczliwe do pakowania zgrzewek napojów oraz giętkie butelki wyciskane.

• Właściwości i recykling: LDPE nadaje się do recyklingu, jednak ze względu na swoją lekkość i tendencję do plątania się w maszynach sortujących, wymaga specjalistycznego sprzętu. Foliowe odpady muszą być starannie zbierane i kompresowane, aby mogły trafić do ponownego przetłoczenia na granulat.

5. PP (Polipropylen) – cyfra 5

Polipropylen jest materiałem wytrzymałym, odpornym na wysokie temperatury i zmęczenie materiałowe. Wykorzystuje się go do produkcji kubków po jogurtach, opakowań margaryny, nakrętek, zakręcanych słoiczków na kosmetyki, a także części samochodowych i pojemników na żywność wielokrotnego użytku.

• Właściwości i recykling: PP wykazuje dobrą podatność na recykling. Coraz nowocześniejsze instalacje sortownicze na Mazowszu i w całej Polsce z powodzeniem odzyskują tę frakcję, przetwarzając ją na trwałe wyroby przemysłowe.

6. PS (Polistyren) – cyfra 6

Polistyren występuje w dwóch formach: twardej (plastikowe sztućce jednorazowe, kubki do napojów) oraz spienionej, znanej powszechnie jako styropian.

• Właściwości i recykling: Recykling PS jest technicznie możliwy, ale w praktyce bardzo ograniczony i nieopłacalny ekonomicznie. Ze względu na to, że styropian w dużej mierze składa się z powietrza, jego transport i magazynowanie na masową skalę są kosztowne, przez co większość odpadów tego typu trafia do specjalistycznej utylizacji lub odzysku energetycznego.

7. Inne tworzywa (Other) – cyfra 7

Ta kategoria stanowi worek mieszany, do którego trafiają wszystkie pozostałe polimery, które nie zmieściły się w powyższych grupach (np. poliwęglan, akryl, nylon) oraz opakowania wielowarstwowe składające się z kombinacji różnych tworzyw.

• Właściwości i recykling: Tworzywa z numerem 7 są praktycznie niemożliwe do poddania standardowemu recyklingowi. Ze względu na niejednorodny skład chemiczny nie da się ich łatwo stopić i przetworzyć w jednolitą masę surowcową.

Znaczenie dla świadomego konsumenta

Znajomość symboli umieszczanych na plastikowych opakowaniach pozwala podejmować bardziej racjonalne decyzje podczas zakupów. Wybieranie produktów w opakowaniach oznaczonych cyframi 1, 2, 4 i 5 realnie wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym, ponieważ materiały te posiadają najwyższy potencjał ponownego wykorzystania. Z kolei unikanie trudnych w recyklingu tworzyw z grupy 3, 6 i 7 skutecznie ogranicza generowanie odpadów, które nieuchronnie obciążają środowisko naturalne.