Włodzimierz Dobrowolski i Jacek Mężyk – uczestnicy strajku w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu w 1981 roku – byli gośćmi spotkania zorganizowanego 9 października przez radomski Klub Nowego Ładu, Stowarzyszenie im. Kazimierza Jagiellończyka i Radomską Inicjatywę Młodzieżową. Rozmowa dotyczyła genezy 49-dniowego protestu, codzienności na okupowanej uczelni oraz atmosfery panującej w ostatnich tygodniach przed wprowadzeniem stanu wojennego.
Zaproszeni goście przedstawili protest z dwóch perspektyw. Włodzimierz Dobrowolski był związany z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów, natomiast Jacek Mężyk należał do komitetu strajkowego i reprezentował środowisko pracowników uczelni. Ich wspomnienia pozwoliły uczestnikom spotkania lepiej zrozumieć współpracę studentów i pracowników WSI oraz znaczenie solidarności między różnymi grupami społeczności akademickiej.
Konflikt o autonomię uczelni
Jedną z głównych przyczyn protestu był konflikt dotyczący sposobu zarządzania uczelnią i wyboru jej władz. Przedstawiciele „Solidarności” oraz NZS domagali się przestrzegania demokratycznych procedur, poszanowania autonomii szkoły wyższej i zakończenia represji wobec osób zaangażowanych w działalność niezależnych organizacji.
Data spotkania miała wymiar symboliczny. Według materiałów poświęconych historii protestu 9 października 1981 roku na posiedzeniu Kolegium Rektorskiego i Senackiej Komisji Wyborczej pojawili się przewodniczący uczelnianej „Solidarności” Janusz Walasek oraz reprezentujący NZS Włodzimierz Dobrowolski. Obaj mieli zostać usunięci z sali obrad. Wydarzenie to było jednym z przejawów narastającego konfliktu na uczelni.
Gotowość strajkową ogłoszono 17 października, natomiast właściwy protest rozpoczął się 26 października 1981 roku. W skład komitetu strajkowego weszli Janusz Walasek, Witold Zamkowski, Elżbieta Zahorska, Jacek Mężyk i Witold Smyk.
49 dni protestu
Strajk trwał 49 dni. W jego trakcie budynki uczelni były okupowane przez studentów i pracowników. Protestujący musieli zorganizować nie tylko działania informacyjne i rozmowy z przedstawicielami władz, lecz również codzienne funkcjonowanie kilkuset osób przebywających na terenie WSI.
Podczas spotkania w „Arce” rozmawiano o organizacji życia na okupowanej uczelni, podziale obowiązków, wzajemnej odpowiedzialności oraz wsparciu napływającym z innych ośrodków akademickich. Radomski protest szybko przestał być wyłącznie lokalnym konfliktem. Spotkał się z reakcją środowisk studenckich i związkowych w całym kraju, a WSI stała się jednym z ważnych punktów ogólnopolskiej walki o demokratyzację szkolnictwa wyższego.
Uczestnicy protestu działali w atmosferze coraz większego napięcia politycznego. Strajk zakończył się 13 grudnia 1981 roku wraz z wprowadzeniem stanu wojennego. Następnie część zaangażowanych w niego osób spotkała się z represjami.
Historia opowiedziana przez uczestników
Rozmowa z bezpośrednimi świadkami wydarzeń była okazją do poznania historii, której nie sposób odtworzyć wyłącznie na podstawie dokumentów i oficjalnych opracowań. Osobiste wspomnienia uczestników pozwoliły lepiej zrozumieć emocje, motywacje oraz relacje łączące protestujących.
Spotkanie dotyczyło również znaczenia pamięci o strajku dla współczesnego Radomia. Organizatorzy podkreślali, że protest na WSI pozostaje ważną częścią lokalnego dziedzictwa – świadectwem odwagi, współpracy i gotowości do ponoszenia odpowiedzialności za wspólnotę.
Wydarzenie zorganizowali Radomska Inicjatywa Młodzieżowa w ramach Radomskiego Centrum Edukacji Obywatelskiej, projektu współfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności, Stowarzyszenie im. Kazimierza Jagiellończyka oraz Klub Nowego Ładu – Radom.
Fot. Michał Bożek
