Na czasie Publicystyka Religia Światełko wiary Wyróżnione

Święto Bożego Ciała – Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa

Święto Bożego Ciała jest jednym z głównych świąt w Kościele katolickim. Ustanowił je w 1264 r. papież Urban IV, jednak nie od razu było świętem powszechnie obchodzonym. Wszystko zaczęło się od objawień jakie miała w 1245 r. zakonnica Julianna z Cornillon. Pod wpływem tych objawień francuski biskup Robert ustanowił rok później w swojej diecezji święto Bożego Ciała. Zorganizował też po raz pierwszy procesję eucharystyczną ulicami miasta. W całym Kościele katolickim święto zaczęto obchodzić dopiero w XIV w. a zwyczaj urządzania procesji eucharystycznych rozpoczął się w XV w. W Polsce obchody święta Bożego Ciała rozpoczęto w 1320 r. Wprowadził je w diecezji krakowskiej biskup Nankier. Pierwsza procesja z Najświętszym Sakramentem miała miejsce w XIV wieku w Płocku.

Uroczystość Bożego Ciała jest świętem ruchomym, obchodzonym w czwartek po święcie Trójcy Świętej. Głównym celem święta Bożego Ciała jest publiczne wyznanie wiary w obecność Jezusa Chrystusa w Najświętszym Sakramencie a także oddanie Mu czci i podziękowanie za łaski płynące przez ten sakrament. Jest również przebłaganiem za zniewagi, oziębłość ludzką i bluźnierstwa niewiernych.  

Historia ustanowienia Święta

Decydującym wydarzeniem wprowadzającym kult eucharystyczny był Sobór Laterański IV, który odbył się w 1215 r. Przyjęto wówczas dogmat o transsubstancjacji, czyli przemianie substancji chleba i wina, w ciało i krew Chrystusa z zachowaniem ich naturalnych przypadłości takich jak smak, wygląd, forma. Wiązało się to z przenikaniem filozofii greckiej oraz tradycji scholastycznej do teologii Kościoła zachodniego. Od tamtego czasu Eucharystia nie była już tylko postrzegana jako element liturgii ale także jako dowód na trwałą obecność Chrystusa na Ziemi.

Bezpośrednim impulsem do ustanowienia uroczystości Bożego Ciała były objawienia, jakich doświadczyła Julianna de Retine z Cornillon. Pierwsze widzenie miała ok. 1207 r., jednak było ono bardzo niewyraźne i zupełnie niezrozumiałe dla szesnastoletniej dziewczyny. Kolejne objawienia przeżyła w 1245 r. w klasztorze w Mont Cornillon, w pobliżu Liege we Francji. Miała wówczas wizję przedstawiającą księżyc z czarnym pasem. O wyjaśnienie tego widzenia poprosiła przełożoną. Ta jednak ją wyśmiała. Wtedy siostra Julianna zaczęła się modlić. W trakcie modlitwy ukazał się jej Chrystus, który oznajmił, że czarny pas na tarczy księżyca oznacza brak osobnego święta dla uczczenia Eucharystii. Pragnął, aby takie święto było obchodzone w pierwszy czwartek po święcie Trójcy Przenajświętszej.

Zakonnica przedstawiła sprawę biskupowi diecezjalnemu. Bp Robert uwierzył, że to prośba samego Boga i ustanowił święto Bożego Ciała w 1246 r. dla diecezji Liege, którą zarządzał. Zainaugurował też pierwszą procesję eucharystyczną ulicami miasta. Obchodzenie święta w tej diecezji nie trwało jednak zbyt długo, gdyż wkrótce zaczęto s. Juliannę oskarżać o herezję. Uznano, że decyzja o wprowadzeniu święta była przedwczesna i w rezultacie zaprzestano je obchodzić.

W ustanowieniu święta dla całego Kościoła pomógł cud eucharystyczny, jaki miał miejsce w 1263 r. w środkowych Włoszech, w Bolsenie. Wydarzył się on podczas odprawiania Mszy św. przez kapłana przeżywającego kryzys wiary. Był to ks. Piotr z Pragi, który akurat odbywał pielgrzymkę do Rzymu. Zauważył on na konsekrowanej, przełamanej Hostii sączącą się krew. Kapłan na ten widok zemdlał, a świadkowie dostrzegli na korporale podobiznę Chrystusa. Poplamiony krwią korporał przesłał papieżowi, który w tym czasie przebywał w Orvieto w Umbrii. Ojciec święty umieścił cudowną relikwię w tamtejszej katedrze. To niezwykłe wydarzenie było dla niego potwierdzeniem, że prawdziwie sam Bóg domaga się ustanowienia takiego święta. Zlecił więc św. Tomaszowi z Akwinu ułożenie liturgii i tekstów na nowe święto. Powstał wówczas jeden z najpiękniejszych hymnów kościelnych pt. „Pange lingua”.

11 sierpnia 1264 r. papież Urban IV wydał bullę „Transiturus de Hoc Mundo”. Na mocy tego dokumentu, Boże Ciało stało się świętem obchodzonym w całym Kościele katolickim. Bulli nie zdążył jednak ogłosić, gdyż zmarł. Z tego powodu o uroczystościach święta Bożego Ciała zapomniano na wiele lat. O święcie przypomniał w 1314 r. papież Klemens V, ale bez większych rezultatów. Dopiero papież Jan XXII w 1334 r. włączył bullę Urbana IV do zbioru praw kanonicznych tzw. Klementyn i nadał jej moc obowiązującą. Z kolei papież Urban VI w 1389 r. wliczył uroczystość Bożego Ciała w poczet głównych świąt Kościoła.

Do upowszechnienia święta oraz praktykowanej w jego ramach procesji przyczynił się również sobór w Konstancji (1414–1418), podczas którego, w uroczystej procesji, wzięli udział zgromadzeni kardynałowie, biskupi, teologowie z Paryża, Kolonii, Wiednia i Erfurtu oraz król z dworem.

Święto Bożego Ciała i kult Najświętszego Sakramentu w Polsce

Święto Bożego Ciała na ziemiach polskich jako pierwszy wprowadził Biskup Diecezji Krakowskiej Nankier w 1320 r. Zwołał on synod, podczas którego powstało wiele dokumentów. Wśród nich był statut „De veneracione corporis Christi capitulum” poświęcony wdrażaniu obchodów Bożego Ciała.

Z czasem kult eucharystyczny w Polsce zaczął się rozszerzać. W 1399 r. książę Władysław Jagiełło ufundował w Poznaniu kościół pod wezwaniem Bożego Ciała. 

Kolejnym miejscem, gdzie wprowadzono nowe święto była Diecezja Wrocławska, gdzie bp Nankier objął urząd biskupi. W 1420 r. na synodzie gnieźnieńskim, uroczystość Bożego Ciała została uznana za powszechną i od tamtej pory zalecono obchodzenie jej we wszystkich polskich kościołach. Zostało również zaliczone do świąt głównych.

Od końca XV w. przy okazji tego święta zaczęto udzielać błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem.

Od XVI w. wprowadzono 40-godzinną adorację Najświętszego Sakramentu. Praktykę tę zapoczątkował w 1520 r. w Mediolanie św. Karol Boromeusz.

Procesje eucharystyczne – publiczne wyznanie wiary

Pierwsza wzmianka o uroczystej procesji pochodzi z 1265 r. Odbyła się w Kolonii przed sumą. W czasie procesji niesiono krzyż z Najświętszym Sakramentem. Pierwsza procesja z Najświętszym Sakramentem na ziemiach polskich miała miejsce w XIV wieku w Płocku. W XV w. zaczęto je organizować w całych Niemczech, Anglii, Francji, płn. Włoszech i w Polsce. Budowano wtedy cztery ołtarze jako stacje procesyjne, przy których śpiewano początkowe teksty Ewangelii i udzielano błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem. W uroczystym pochodzie ze śpiewem uczestniczyło duchowieństwo, cechy rzemieślnicze, bractwa kościelne, szkoły i rzesze wiernych. W Niemczech procesje odbywające się w uroczystość Bożego Ciała były połączone z procesją błagalną o odwrócenie nieszczęść i dobrą pogodę.

W Krakowie, w czasie oktawy Bożego Ciała wychodziły procesje z poszczególnych krakowskich parafii i udawały się do Bazyliki Bożego Ciała. Zwyczaj ten widnieje w Mszale krakowskim z 1509 r.

Od czasów rozbiorów procesje eucharystyczne w Polsce były nie tylko publicznym wyznaniem wiary ale również manifestacją przynależności narodowej. Natomiast po II wojnie światowej procesje Bożego Ciała były znakiem jedności narodu i wiary. Z tego względu komunistyczne władze często zakazywały ich organizowania.

Procesje podczas obchodów święta Bożego Ciała odbywają się ulicami miast i wsi, w poszczególnych parafiach. Mają bardzo uroczysty charakter. W procesji niesione są święte obrazy, figury, chorągwie, feretrony, sztandary, świece, kadzidło i baldachim, pod którym idzie kapłan niosący monstrancję z Najświętszym Sakramentem. Śpiewane są pieśni eucharystyczne. Dziewczynki  w białych sukienkach sypią kwiaty.

Procesja zatrzymuje się przy czterech ołtarzach, które są pięknie przystrojone kwiatami i zielonymi drzewkami. W dawnych czasach wierni odłamywali gałązki z tych drzewek, aby je potem wkopać w zagony i narożniki pola, położyć w oborze, przechowywać w domu za świętym obrazem. Miało to ochraniać gospodarstwo i jego domowników przed burzą, czarami i złymi urokami.

Przy każdym z ołtarzy kapłan śpiewa początek jednej z czterech Ewangelii, co ma przypominać, że w Najświętszym Sakramencie jest obecny ten sam Jezus, który kiedyś chodził po ziemi, a którego życie opisali czterej ewangeliści.

Na koniec, gdy procesja zmierza do kościoła, śpiewany jest hymn dziękczynny „Te Deum Laudamus” – „Ciebie Boga wysławiamy”.

Źródła: liturgia.wiara.pl  /  tradycja-szczecin.pl  /  piusx.pl  / biblia.info.pl  /  kalendarzrolnikow.pl

Foto: biblia.info.pl